Hrabia Woroncow nie zdołał urzeczywistnić swojego marzenia o budowie kolei w Odesie. Dopiero w 1863 roku w Petersburgu podjęto decyzję o budowie, na koszt państwa, linii kolejowej z Odesy do Bałty. Do kierowania pracami skierowano barona Ungern-Sternberga, a ogólny nadzór powierzono gubernatorowi regionu, generałowi adiutantowi P. J. Kociebuemu.
4 maja 1863 roku odbyło się uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod Kolej Odesa–Parkany, po czym rozpoczęto budowę odcinka od Rozdilnej do Bałty. W grudniu 1864 roku wydano zarządzenie o przedłużeniu linii Odesa–Bałta przez Krzemieńczuk do Charkowa. W 1867 roku oddano do użytku linię poprowadzoną przez Peresyp do warzelni soli Nowosielskiego, a w 1872 roku, z inicjatywy dyrektora RPTiP, admirała A. M. Chijariewa, zbudowano od niej odnogę do miejskich łaźni przy limanie Kujalnyckim. W tym czasie dworzec kolejowy jeszcze nie istniał, a pasażerów dowożono z miasta do stacji Towarnej specjalnym pociągiem, przypominającym tramwaj parowy.
Dopiero latem 1880 roku Towarzystwo Kolei Południowo-Zachodnich zbudowało dworzec kolejowy (architekt A. O. Bernardazzi, projekt architekta petersburskiego W. A. Szretera).
Pierwszy dworzec był budynkiem niskim. Został wzniesiony w 1884 roku według projektu W. A. Szretera, a zrealizowany przez Bernardazziego, który w latach 1856–1858 pełnił funkcję architekta miejskiego i pracował jako architekt Uniwersytetu Noworosyjskiego. Obiekt zaprojektowano w stylu neoklasycystycznym, według schematu „terminalowego”, z bryłą usytuowaną na końcu peronów. Od ulicy Puszkinskiej (obecnie Włoskiej) znajdowały się wejścia dla pasażerów pierwszej i drugiej klasy, natomiast trzecia klasa miała dostęp od strony placu Siennego. Dziś podział na klasy już nie obowiązuje, jednak dla pierwszej i drugiej klasy funkcjonują wagony sypialne i przedziałowe, a dawną trzecią klasę zastępują wagony ogólne. Na plac wychodziły trzy arkady głównej fasady, ujęte kolumnami w porządku doryckim. Na zawsze pozostały niezrealizowane: zadaszony i przeszklony peron nad torami oraz osobny pawilon dla rodziny cesarskiej.
Nowy dworzec kolejowy, funkcjonujący do dziś, został zbudowany w 1952 roku według projektu A. M. Czuprina, w miejsce dworca zniszczonego w ostatnich dniach faszystowskiej okupacji Odesy w 1944 roku. Budynek w dużej mierze odtwarza architektoniczny wizerunek dawnego dworca zniszczonego przez wojnę.
Obecnie dworzec kolejowy stanowi jeden z największych węzłów transportowych, łączących miasto z regionami kraju oraz z zagranicą – zarówno bliższą, jak i dalszą. Każdego dnia z peronów odjeżdża i przyjeżdża do 70 par pociągów podmiejskich, regionalnych i dalekobieżnych.
Międzynarodowy Port Lotniczy „Odesa”
Obwód Odeski
W wyniku ataków rakietowych przeprowadzonych przez rosyjskiego agresora w dniach 30 kwietnia oraz 7 maja 2022 roku pas startowy lotniska został zniszczony. Obecnie port lotniczy nie funkcjonuje.
Międzynarodowy Port Lotniczy Odesa jest lotniskiem miasta Odesa, trzeciego co do wielkości miasta Ukrainy. Położony jest siedem kilometrów na północny zachód od centrum miasta. Międzynarodowy Port Lotniczy Odesa należy do grona największych portów lotniczych w kraju i łączy miasto regularnymi połączeniami lotniczymi z Kijowem, a także z wybranymi miastami państw Wspólnoty Niepodległych Państw, Europy oraz Bliskiego Wschodu.
Historia lotniska w Odesie sięga 1924 roku. Wówczas na lotnisku „Szkolnyj” uruchomiono stację lotniczą, która 21 maja przyjęła pierwszy lot techniczny, a 25 maja – pierwszy lot pasażerski przedsiębiorstwa „Ukrpowitroszlak” na trasie Charków – Zinowjewsk – Odesa. Nieco później otwarto trasę Odesa – Kijów – Czernihów – Moskwa, a od początku lat trzydziestych XX wieku uruchomiono loty na linii Odesa – Mikołajów – Krzywy Róg – Dniepropietrowsk – Charków, obsługiwane przez pierwszy radziecki samolot pasażerski K-5 (lot trwał około sześciu godzin i obejmował trzy lądowania).
Od końca lat czterdziestych XX wieku do 1961 roku głównym portem lotniczym Odesy było lotnisko „Zastawa” (z gruntowym pasem startowym o długości 800 metrów). Od 1961 roku wykorzystywano je do prac lotniczych, głównie rolniczych, z użyciem samolotów An-2 oraz śmigłowców, a następnie zostało zamknięte. W latach sześćdziesiątych–osiemdziesiątych z lotniska „Zastawa” wykonywano liczne loty pasażerskie samolotami An-2 do centrów rejonowych i dużych wsi obwodu odeskiego. W 1994 roku lotnisko „Zastawa” zostało zamknięte; obecnie jego teren stanowi część Cmentarza Zachodniego miasta Odesa.
W 1960 roku na terenie państwowego lotniska lotniczego „Szkolnyj” wybudowano dla portu lotniczego sztuczny pas startowy (w obecnej lokalizacji) o długości 2800 metrów, płytę postojową, a następnie budynek terminalu pasażerskiego. Od tego czasu lotnisko „Szkolnyj”, na którego terenie do dziś funkcjonuje zakład remontu statków powietrznych oraz lotnictwo wojsk ochrony granic, nie posiada własnego sztucznego pasa startowego i korzysta z pasa portu lotniczego do startów i lądowań. W 1961 roku nowy port lotniczy Odesa został oddany do użytku i rozpoczął obsługę odrzutowych samolotów pasażerskich Tu-104. Lotnisko w Odesie było jednym z trzech portów lotniczych Ukraińskiej SRR zdolnych do przyjmowania tego typu statków powietrznych.
Główne obiekty portu lotniczego, na bazie których funkcjonował Zjednoczony Oddział Lotniczy Odesy, utworzony w 1961 roku jako samodzielne przedsiębiorstwo, zostały wzniesione w latach 1960–1961 (pas startowy, drogi kołowania, stanowiska postojowe statków powietrznych, baza techniczno-lotnicza, wieża kontroli ruchu lotniczego oraz inne obiekty). Powierzchnia portu lotniczego wynosi 570,8 hektara.
Kompleks terminalowy, którego całkowita przepustowość w 2013 roku wynosiła 400 pasażerów na godzinę, przeznaczony jest do obsługi połączeń międzynarodowych i krajowych. W 1982 roku wybudowano terminal cargo. Dnia 8 czerwca 2012 roku rozpoczęto kompleksową przebudowę portu lotniczego; tego dnia wykonawcy przystąpili do przygotowania terenu pod budowę nowego terminalu. Powierzchnia nowego terminalu ma wynosić 26 000 m², a jego przepustowość – 1000 osób na godzinę (1,5–2 miliony pasażerów rocznie). Zainstalowanych zostanie 16 stanowisk odprawy, 4 rękawy teleskopowe, a liczba wyjść do autobusowego dowozu pasażerów na płytę lotniska wzrośnie z 2 do 5.
Od 15 kwietnia 2017 roku nowy terminal rozpoczął obsługę lotów krajowych. Pierwszym z nich był lot nr 0057 linii lotniczej MAU z Boryspola. Terminal przyjmuje również loty linii Motor Sicz z lotniska w Kijowie. Latem 2017 roku nowy terminal przejął obsługę wszystkich lotów przylotowych, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych, natomiast rozpoczęcie obsługi pasażerów wszystkich lotów wylotowych w nowym terminalu planowano przed latem 2018 roku, po zakończeniu przebudowy pasa startowego.
Obsługa pasażerów przylatujących do Odesy lotami międzynarodowymi rozpoczęła się w nowym terminalu 2 września 2017 roku; tym samym pasażerowie wszystkich lotów przylotowych są obecnie obsługiwani w nowym terminalu. Termin rozpoczęcia obsługi pasażerów lotów wylotowych w nowym terminalu pozostaje nieznany. Loty wylotowe nadal obsługiwane są w starej hali terminalowej.
Dworzec morski portu w Odesie
Odesa, ulica Prymorska, 6
Od początku rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie kompleks wielokrotnie ucierpiał w wyniku ostrzałów rakietowych ze strony agresora. Obecnie pozostaje zamknięty.
Początkowo w Odesie nie istniał dworzec morski jako odrębny obiekt. Statki pasażerskie cumowały przy Nabrzeżu Wojskowym. Znajdował się tam skromny, dwupiętrowy budynek, który do 1968 roku pełnił funkcję dworca morskiego. Można było dostać się do niego od strony ulicy Prymorskiej, na prawo od Zjazdu Wojskowego, przez bramy portowe oraz tory kolejowe.
Wzrost ruchu pasażerskiego w porcie odeskim po II wojnie światowej spowodował konieczność budowy nowoczesnego dworca morskiego. W latach pięćdziesiątych XX wieku nastąpił intensywny rozwój linii Krym–Kaukaz. W miastach portowych nad Morzem Czarnym wznoszono wówczas dworce morskie, między innymi w Soczi, utrzymane w stylu imperium stalinowskiego, czasem określanym jako „styl stalinowski”.
Pierwsze projekty dworca morskiego w Odesie, przeznaczonego do realizacji na Nowym Nabrzeżu, pojawiły się na początku lat pięćdziesiątych XX wieku. Dwa pierwsze projekty z lat 1952–1953 przewidywały klasyczne budynki w stylu empire, otoczone kolumnadami i portykami oraz zwieńczone wysoką iglicą.
W okresie stalinowskim nie rozpoczęto jednak budowy nowego dworca morskiego w Odesie. Później, w ramach walki z tzw. „nadmiernymi ozdobami architektonicznymi”, zapoczątkowanej przez Nikitę Chruszczowa, projekt uległ bardzo istotnym zmianom. Budynek przeniesiono z krańca Nowego Nabrzeża do jego części środkowej, nadano mu bardziej „kubiczny” kształt w duchu konstruktywizmu i funkcjonalizmu, przy jednoczesnym zachowaniu charakterystycznych kolumn stylu empire.
Po kilku latach projekt ponownie zmieniono. Kilka wersji projektu z 1958 roku przedstawia budynek o architekturze „przejściowej”, pozbawiony wysokiej iglicy i bardzo zbliżony w formie do powojennych dworców kolejowych.
W latach sześćdziesiątych XX wieku projekt dworca morskiego, opracowany przez architektów W. P. Gołowina i W. K. Kremlakowa, nabrał zupełnie nowego charakteru: powstała koncepcja ogromnego budynku naśladującego dynamiczne linie transatlantyckiego statku pasażerskiego, zrealizowanego z wykorzystaniem szkła i żelbetu.
Budynek dworca morskiego oddano do użytku w 1968 roku, chociaż zasadnicza część prac została ukończona przed terminem — na 50. rocznicę Rewolucji 1917 roku, obchodzoną w 1967 roku. Wcześniej budowniczowie musieli wydłużyć Nowe Nabrzeże o 70 metrów oraz wznieść na poziomie zerowym rozległy kompleks magazynowy.
Po zakończeniu budowy dworca morskiego Nowe Nabrzeże zaczęło jednocześnie obsługiwać statki pasażerskie i towarowe. Zachowano tam dźwigi portowe, a wzdłuż nabrzeży przebiegały tory kolejowe. W celu ułatwienia wejścia pasażerów na pokład transatlantyków stosowano ruchome kładki-mosty. Równocześnie z budową dworca morskiego powstał pawilon wejściowy od strony ulicy Suworowa (Prymorskiej) z ruchomymi schodami, a linię starej kolejki linowej biegnącej wzdłuż Schodów Potiomkinowskich zastąpiono nowoczesnymi jak na owe czasy schodami ruchomymi. Nad torami kolejowymi stacji Odesa-Port zbudowano most-wiadukt.
W pierwotnym kształcie dworzec morski przetrwał do początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Do 1994 roku budynek przeszedł gruntowny remont, w trakcie którego większość oryginalnych wnętrz zastąpiono nowocześniejszym wystrojem. W miejscu magazynów na poziomie podziemnym urządzono ogromną salę koncertowo-wystawową, powiększono przestrzenie wewnętrzne dworca oraz utworzono klub jachtowy. Następnie, do 2001 roku, na Nowym Nabrzeżu wzniesiono wysoki budynek hotelowy, który początkowo należał do sieci hotelowej „Kempinski”, lecz później został wyłączony z jej zarządzania z powodu wad konstrukcyjnych. Na placu przed dworcem morskim pojawiła się rzeźba „Złote Dziecko” autorstwa Ernsta Nieizwiestnego, a w 2002 roku na nabrzeżu ustawiono elegancki pomnik Żony Marynarza, autorstwa Aleksandra Tokariewa.
Międzynarodowy Dworzec Autobusowy „Odesa”
Odesa, ulica Kołontajiwska, 58
Międzynarodowy Dworzec Autobusowy w Odesie znajduje się w pobliżu dużego węzła komunikacyjnego miasta, który prowadzi do historycznego centrum oraz do dzielnic mieszkaniowych Tajrowo i Kotowskiego. Zapewnia to wygodny i szybki dojazd różnymi środkami transportu publicznego i prywatnego.
Ponadto lokalizacja dworca umożliwia pasażerom szybki wyjazd na główne arterie komunikacyjne, co pozwala uniknąć długiego przebywania w miejskich korkach, zwłaszcza w strefach o dużym natężeniu ruchu i koncentracji ludzi.
Dworzec autobusowy Privoz w Odesie jest stosunkowo nowym terminalem, położonym w bezpośrednim sąsiedztwie głównego dworca kolejowego. Głównym profilem działalności tej stacji są połączenia międzymiastowe.
Dworzec autobusowy Privoz został otwarty w 2003 roku. Obecnie codziennie obsługuje tysiące autobusów, a każdego dnia odwiedza go około 15 tysięcy pasażerów. Na terenie dworca działa punkt informacyjny oraz funkcjonuje 10 kas biletowych. Dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi uruchomiono specjalną kasę, w której bez kolejki można zakupić bilet lub uzyskać potrzebne informacje. Bilety można również nabywać online. W 2016 roku przeprowadzono modernizację budynku dworca, zainstalowano podjazdy dla osób z niepełnosprawnościami, a kierowcom wydano nowe uniformy.
Nowy dworzec autobusowy na placu Starosinna został oficjalnie otwarty w 2017 roku. Jest to pierwszy nowy dworzec autobusowy w Odesie od ponad 20 lat i spełnia wszystkie standardy europejskie.
Perony zostały podzielone na trzy strefy: połączenia miejskie, regionalne oraz międzyregionalne. Obiekt jest w pełni dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami — oprócz podjazdów znajdują się tu specjalne kasy oraz toalety. W najbliższej przyszłości planowane jest również wprowadzenie oznakowania w alfabecie Braille’a oraz ścieżek dotykowych dla osób z dysfunkcjami wzroku.