Twierdza Akkerman
Białogrod-nad-Dniestrem. Odeski Obwód
Przez swoje 2500-letnie istnienie Białogród nad Dniestrem zgromadził niezwykle bogatą historię, przeżył wiele epok dziejowych, a jego liczne nazwy świadczą o częstych migracjach i zmianach ludności, lecz brzegi wartkiego Dniestru zawsze były gęsto zasiedlone.
Historia Białogrodu nad Dniestrem zaczyna się pod koniec VI wieku p.n.e., kiedy przybysze z małoazjatyckiego Miletu założyli na zachodnim brzegu rzeki Dniestr miasto Ofiusso – Tyras. Pozostałości starożytnego Tyras, znajdujące się obok dzisiejszego Białogrodu nad Dniestrem, są unikalnym zabytkiem historii i kultury. W ciągu niemal tysiącletniej historii Tyras przeżył niejedną inwazję – Getów, Gotów, Hunów; a w pierwszych wiekach n.e. miasto weszło w skład Cesarstwa Rzymskiego i nazywało się wtedy Alba Julia. Wczesni Słowianie nazywali miasto Turis, Ulicze i Tywercy – Białogrodem.
W XII wieku Białogród wszedł w skład Księstwa Halicko-Wołyńskiego, a od roku 1214 znajdował się pod panowaniem Królestwa Węgier. Pod koniec XIV wieku miasto weszło w skład Wielkiego Księstwa Mołdawskiego i nosiło nazwę Cetatea Albă. Stało się jego głównym portem i stolicą południowych prowincji Mołdawii. Do tego czasu zakończono także budowę potężnej twierdzy – jednego z wybitnych i ciekawych zabytków średniowiecznej architektury obronnej. Wzniesienie takiej fortyfikacji było związane przede wszystkim z polityczną niestabilnością regionu. Co do czasu budowy twierdzy istnieją różne wersje.
Jedni uważają ją za turecką, inni za mołdawską, a cytadelę – za genueńską; budowano ją przez prawie 200 lat (XIII–XV wiek). Twierdza zawsze zachwycała i imponowała swoją potęgą i niedostępnością. Wzniesiona na wysokim skalistym brzegu Limanu Dniestrowskiego z miejscowego kamienia – wapienia, w planie stanowi nieregularny wielokąt o powierzchni nieco ponad 9 ha. Wchodząc na boczny taras murów, można obejść twierdzę dookoła i zapoznać się z konstrukcyjnymi i architektonicznymi szczegółami linii obronnej.
W XV wieku Imperium Osmańskie próbowało zdobyć miasto i twierdzę. Najcięższa i najokrutniejsza próba miała miejsce w sierpniu 1484 roku, kiedy 300-tysięczna armia tureckiego sułtana Bajazyda II, 50-tysięczna armia chana krymskiego Mengli-Gireja oraz 100 okrętów wojennych obległy twierdzę od strony lądu i limanu. Najeźdźcy zasypali głęboki rów, wykopali transzeje dla artylerii, ostrzeliwali mury z wszystkich stron, a następnie ruszyli do szturmu. Po zaciętym oporze obrońcy twierdzy zostali zmuszeni oddać ją wrogowi. Na długie 328 lat zostało ustanowione panowanie tureckie, miasto otrzymało nową nazwę Akerman (biały kamień) i stało się centrum sandżaku akermańskiego. Imperium Osmańskie uczyniło Akerman jednym ze swoich punktów oparcia na północy. W następnych wiekach miasto było obiektem nieustannych ataków ze strony Kozaków zaporoskich, Mołdawian i Polaków. Ale Akerman pozostawał niezdobytą twierdzą. Zwracali na nią uwagę także wasale Imperium Osmańskiego – Tatarzy krymscy. Akerman często był miejscem ich stacjonowania podczas wypraw, a chan krymski Islam II Girej nawet zmarł w twierdzy i został pochowany w meczecie, z którego dziś pozostał tylko minaret. Podczas długiego panowania osmańskiego twierdza była wielokrotnie rozbudowywana i wzmacniana zgodnie z coraz nowszymi technologiami fortyfikacyjnymi. W 1657 roku znacznie umocnił ją Melek Ahmed pasza. W 1707 roku Osmanowie sprowadzili francuskich inżynierów wojskowych, którzy zbudowali nową linię bastionową. A począwszy od 1756 roku wzmocnienia i przebudowy w twierdzy odbywały się niemal co roku.
W XVIII wieku Rosja przekształciła się w imperium z wielkimi roszczeniami terytorialnymi w systemie stosunków międzynarodowych. Wydarzenia trzech wojen rosyjsko-tureckich dotknęły terenów północnego Nadczarnomorza. W 1770 roku, po 10-dniowym oblężeniu twierdzy, wojska generała brygady I.A. Igelströma po raz pierwszy zdobyły miasto. W 1789 roku szturm twierdzy przeprowadziły wojska dowodzone przez G. Potiomkina, oddziałami Floty Czarnomorskiej dowodził F.F. Uszakow, udział wzięli także M. Kutuzow, M. Płatow, Barclay de Tolly. W 1832 roku twierdza została zniesiona jako obiekt wojskowo-obronny, a w 1896 roku ogłoszono ją zabytkiem historyczno-architektonicznym.
Dziś twierdza białogrodzko-dniestrowska to zabytek o znaczeniu narodowym, atrakcyjny dla licznych turystów. Odbywają się tu liczne festiwale, na murach twierdzy rozgrywane są inscenizacje „szturmów”, a także turnieje rycerskie.
Twierdza Izmaił
Izmaił. Odeski Obwód
Cytadela została zbudowana przez Turków na terenie dzisiejszego Izmaiłu, na masywnym wzgórzu nad Dunajem. Miała kształt nieregularnego trójkąta i z trzech stron była chroniona wałami ziemnymi o długości 6 km oraz wysokości od 6 do 8 m. Od strony południowej twierdzę zabezpieczały naturalnie wody Dunaju. W jej wnętrzu znajdowały się liczne budowle ziemne oraz trzy kamienne bastiony. Przez długi czas fortyfikacja pełniła funkcję obronną i stanowiła podporę Imperium Osmańskiego na jego północnych rubieżach.
Często można spotkać informacje o zdobyciu twierdzy przez rosyjskiego generała Aleksandra Suworowa w 1790 roku. Niewielu jednak wie, że twierdza Izmaił została po raz pierwszy zdobyta przez Kozaków pod dowództwem Seweryna Nalywajki w 1595 roku, a po raz drugi – przez tych samych Kozaków, dowodzonych przez Petra Sahajdacznego, w 1609 roku. Kozacy zaporoscy organizowali wyprawy przeciwko Turkom i często atakowali Białogród, Kilię oraz Izmaił. W ten sposób zadawali przeciwnikom znaczne straty gospodarcze i zapobiegali najazdom na ziemie ukraińskie.
W XVIII wieku, po ponownym przejęciu twierdzy przez Turków, postanowiono ją wzmocnić. Podczas modernizacji wykorzystano najbardziej trwałe materiały, a do opracowania projektu zaproszono najlepszych ówczesnych inżynierów niemieckich i francuskich. Wówczas w południowo-wschodniej części wzniesiono bastion „Cavalier”, mający formę pięciokątnej fortyfikacji z wieżą. Do 1791 roku twierdza Izmaił była najpotężniejszą budowlą obronną w całej Europie. Powierzchnia cytadeli wynosiła około 170 hektarów, a jej obwód sięgał 12 km.
Potężne mury twierdzy uległy zniszczeniu podczas wojny rosyjsko-tureckiej. Pod koniec XIX wieku, wraz z rozwojem artylerii dalekiego zasięgu, twierdza Izmaił straciła swoje znaczenie obronne. Od tego czasu teren fortyfikacji był wykorzystywany najpierw jako cmentarz rosyjski, a następnie jako cmentarz rumuński. Pozostałości bastionu są widoczne do dziś. Na obszarze kompleksu historycznego zachowały się fragmenty wałów ziemnych oraz potężnej fosy obronnej, której głębokość sięga 11 metrów.
Historycy podejmowali próby przywrócenia monumentalności twierdzy. W jednej z najstarszych meczetów historycznego Izmaiłu w 1973 roku powstała diorama szturmu cytadeli. Tłem wielkoskalowej bitwy są mury fortyfikacji, które imponują swoją potęgą. Ponieważ twierdza nie zachowała się do naszych czasów, w miejscu jej dawnej lokalizacji utworzono Park-Muzeum Memorialne Izmaiłu „Twierdza”. Na jego terenie można zobaczyć zachowany do dziś meczet z XVI wieku, a także bramy dawnych cmentarzy. Jedna z nich, wykonana z czerwonej cegły, stanowi wejście do klasztoru św. Mikołaja z XVII–XIX wieku, położonego na terenie parku-muzeum. Organizowane są tu wycieczki oraz prezentowana jest diorama szturmu twierdzy.
Zamek Kurysa
Odeski Obwód
Pałac uważany jest za zabytek architektoniczny obwodu Odeskiego. Początkowo majątek należał do szefa kancelarii, pana Suworowa. Z biegiem lat pałac przeszedł do kierownika wydziału tajnego, głównodowodzącego pułkownika Iwana Kurysa, a następnie do jego syna. Irakli Kurys odnowił i znacznie rozbudował zamek. Wokół majątku polecił zbudować wiatrak, domy dla ludzi oraz stadninę koni, której budynek można zobaczyć do dziś. Po Iraklim pałac przeszedł w ręce jego syna, kolekcjonera Iwana. Lata jego rządów uważane są za najlepsze w historii wsi i rodowego pałacu.
Pałac budowano w dwóch etapach. Na początku XVIII wieku wzniesiono część wschodnią, a kto był architektem – nie wiadomo. Miejscowi mówili, że podpułkownik sprowadził mistrza z odległej Francji. Prawdopodobnie pierwszy zamek miał delikatne wykończenia i portyki z kolumnami, które nie zachowały się po renowacji. W latach dziewięćdziesiątych XVIII wieku pod kierunkiem miejscowego architekta M. Tołwińskiego rozpoczęto wznoszenie części zachodniej, której okna wychodziły na staw. Mistrzowie dodali trzecie piętro, pojawiły się dodatkowe wieże, eleganckie balkony i okrągła wieża islamska.
W architekturze widoczny jest styl neomauretański. Zamek został zbudowany z kamienia–muszlowca. Budowla miała wyraźne elementy gotyku i przypominała średniowieczny pałac. Architekturę pałacu cechują okrągłe i stożkowate formy, na dachach umieszczono przyrządy meteorologiczne do pomiaru kierunku wiatru. Z boku pałacu znajdują się łukowe wjazdy obramowane listwami. Zamek posiada tarasy o różnych rozmiarach z płynnym półkolistym występem. Po obu stronach tarasów umieszczono zaokrąglone lustrzane schody. Stopnie prowadzą do parku angielskiego po zachodniej stronie majątku. Okna pałacu mają prostokątny kształt z płynnym, kolistym przejściem. Ściany są reliefowe, ozdobione krenelażem w formie trójlistu. Z centralnego wejścia można przejść do ogromnej sali paradnej. Jest ona wyjątkowa, ponieważ w jej planie nie przewidziano okien. Salę oświetla górne światło, wnętrze uzupełniają czterograniate półkolumny i staranna polichromia.