Mały Herb Państwowy Ukrainy (Tryzub)
Oficjalny symbol państwa Ukraina w postaci złotego trójzębu na niebieskim tarczy. Jest jednym z trzech państwowych symboli Ukrainy, obok flagi i hymnu.
Tryzub został zatwierdzony jako mały herb Ukrainy 19 lutego 1992 roku uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy wraz ze swoim graficznym wizerunkiem. W 1996 roku jego status został utrwalony w artykule 20 Konstytucji Ukrainy, gdzie wspomniano go również jako „Znak Książęcego Państwa Włodzimierza Wielkiego”. Zgodnie z Konstytucją, tryzub ma stać się głównym elementem dużego Herbu Państwowego Ukrainy, który ma zostać przyjęty przez konstytucyjną większość Rady Najwyższej (2/3 głosów) z uwzględnieniem herbu Wojsk Zaporożskich.
Kolory:
RGB: niebieski 0,87,184; żółty 255,215,0
CMYK: niebieski 100,71,0,0; żółty 2,12,100,0
HEX: niebieski #0057b8; żółty #ffd700
Websafe: niebieski #0066cc; żółty #ffcc00
Historia
Od najdawniejszych czasów tryzub szanowany był jako znak magiczny, rodzaj amuletu. Archeolodzy spotykali jego wizerunki w wielu zabytkach kultury datowanych na pierwsze wieki naszej ery. Był znany wśród ludów Wschodu i Morza Śródziemnego od najdawniejszych czasów, na ziemiach ukraińskich od II wieku. Istnieje do trzydziestu teorii dotyczących pochodzenia i znaczenia tryzuba (sokół, kotwica, symbol trójjedności świata i inne).
W czasach Rusi Kijowskiej tryzub był herbem rodowym Rurykowiczów. Jego wizerunki archeolodzy odnajdują na monetach, pieczęciach, naczyniach, cegłach i malowidłach ściennych. Posłowie księcia kijowskiego Ihora (912–945) przy zawieraniu traktatów z Bizancjum używali pieczęci z tryzubem. Książę kijowski święty Włodzimierz (980–1015) wybijał tryzub na monetach – z jednej strony wizerunek władcy, z drugiej tryzub. Tryzub symbolizował podział Wszechświata na niebiańskie, ziemskie i zaświatowe, połączenie Boskiego, Ojcowskiego i Matczynego – świętych pierwiastków, trzech żywiołów – powietrza, wody i ziemi.
W grudniu 1917 roku Ukraińska Rada Centralna przyjęła tryzub jako herb Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL). Faktycznie zatwierdzono go 18 stycznia 1918 roku, a 1 marca ogłoszono ustawę o herbie, w wykonaniu której 22 marca 1918 roku opisano herb z tryzubem jako jego głównym elementem. Ustawowo ustanowiono duży i mały herb państwowy, które różniły się niewiele kompozycyjnie.
Od 22 stycznia 1919 roku, zgodnie z ustawą o Zjednoczeniu, tryzub wszedł do herbu Zachodniego Okręgu URL. Pozostał głównym elementem herbu państwa hetmańskiego Pawła Skoropadskiego oraz Dyrektoriatu.
Po raz pierwszy tryzub został konstytucyjnie uformowany jako herb państwowy w maju 1920 roku przez Ogólnoukraińską Radę Narodową, a po raz drugi przez specjalną „Rządową Komisję do opracowania Konstytucji Państwa Ukraińskiego” 1 października tego samego roku.
Po ogłoszeniu niepodległości w 1991 roku, faktycznym i prawnym sformalizowaniu państwowości ukraińskiej, powstała pilna potrzeba posiadania własnych symboli państwowych. Zachowanie zideologizowanych symboli radzieckich podważało autorytet niepodległego państwa. Wydarzenia państwowe – wizyty, przyjęcia, zawieranie umów międzypaństwowych – musiały odbywać się przy użyciu własnej flagi, hymnu, herbu, pieczęci itd. Przez pewien czas brak tych symboli był tolerowany. Do przyjęcia nowych symboli państwowych w organach władzy, instytucjach i organizacjach używano starych.
Utworzenie nowej symboliki przebiegało w ramach intensywnej walki politycznej. Rozwój wydarzeń w kraju i szybkie rozszerzenie stosunków międzynarodowych wymusiły wprowadzenie nowych symboli jeszcze przed odpowiednimi uchwałami Rady Najwyższej Ukrainy. Już 4 września 1991 roku nad jej budynkiem pojawiła się narodowa flaga niebiesko-żółta. Taką samą flagę podnoszono podczas wizyty Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy L. M. Krawczuka w USA i Kanadzie we wrześniu–październiku 1991 roku. 28 stycznia 1992 roku Rada Najwyższa Ukrainy zatwierdziła symbole państwowe Ukrainy.
Wielki Herb Państwowy Ukrainy (niezatwierdzony)
Jest to oficjalny symbol państwa Ukraina, przewidziany w Artykule 20 Konstytucji Ukrainy.
Od momentu ustanowienia Tryzuba (Trójzębu) uważano go za Mały Herb Państwowy Ukrainy, będący głównym elementem Wielkiego Herbu. Konstytucja Ukrainy w Artykule 20 stwierdza, że Tryzub stanowi główny element Wielkiego Herbu Państwowego Ukrainy. Jednakże kwestia przyjęcia Wielkiego Herbu do tej pory nie została rozstrzygnięta.
24 sierpnia 2021 roku, w Dzień Niepodległości Ukrainy, Rada Najwyższa Ukrainy poparła w pierwszym czytaniu projekt ustawy dotyczącej Wielkiego Herbu. Zgodnie z projektem:
„Herb Państwowy Ukrainy jest symbolem państwowym Ukrainy, którego głównym elementem jest Znak Książęcego Państwa Włodzimierza Wielkiego (Mały Herb Państwowy Ukrainy) w kolorze złotym, umieszczony na niebieskim, pięciokątnym tarczy z zaokrąglonymi dolnymi bocznymi narożnikami, otoczonym złotą obwódką; nad tarczą – wizerunek korony wielkoksiążęcej Jarosława Mądrego oraz purpurowo-złotego namiotu w formie ornamentu roślinnego; tarczę podtrzymują: po lewej stronie – lew (herb Księstwa Halicko-Wołyńskiego), po prawej – wojownik-kozacki z muszkietem (herb Wojska Zaporoskiego); pod tarczą – wstęga składająca się z dwóch równych, poziomych pasów w kolorach niebieskim i żółtym, a pod wstęgą – dwa złote kłosy pszenicy splecione gałązką czerwonej kaliny z stylizowanymi liśćmi w purpurowo-złotym kolorze. Wizerunek lwa i wojownika-kozaka wykonano w kolorze złotym z elementami purpurowymi”.
Autorami projektu zwycięskiego w konkursie na szkice Wielkiego Herbu Państwowego Ukrainy w latach 2007–2009 są S. Jakutowicz, O. Iwachnienko, W. Miczenko, M. Dmytrijenko oraz J. Sawczuk.
Flaga Państwowa Ukrainy
Flaga Państwowa Ukrainy jest określona obowiązującą Konstytucją Ukrainy (uchwaloną 28 czerwca 1996 roku) jako „sztandar składający się z dwóch równych, poziomych pasów w kolorach niebieskim i żółtym” (Artykuł 20, Rozdział I).
Współczesna flaga państwowa Ukrainy powinna mieć proporcje wysokości do szerokości 2:3 oraz dwa pasy o równej szerokości. Flagi marynarki wojennej mają podobne proporcje (2:3). Przy pionowym zawieszeniu flagi, pierwszy pas (od lewej strony widza) jest niebieski, a następnie żółty. Kolor niebieski (a nie błękitny) został wybrany przede wszystkim z powodów praktycznych: błękitne tkaniny szybko płowieją na słońcu.
Kolory:
RGB: niebieski 0,87,183; żółty 255,215,0
CMYK: сniebieski100,52,0,0; żółty 0,2,98,0
HEX: niebieski #0057b8; żółty #ffd700
Websafe: niebieski #0066cc; żółty #ffcc00
Historia
Barwy żółto-niebieskie symbolizowały Państwo Kijowskie jeszcze przed chrystianizacją Rusi. Po przyjęciu chrześcijaństwa kolory te były poświęcane przez wizerunek Życiodajnego Krzyża. Po najazdach tatarskich hord Batu ta symbolika zanikła, lecz później odrodziła się w dekoracjach kościelnych oraz na herbach ukraińskich miast. Niemal wszystkie herby miast obwodu kijowskiego i Ukrainy ogółem były otoczone żółto-niebieskimi barwami.
Od XVIII wieku chorągwie pułkowe i sotenne Kozaczyzny Zaporoskiej coraz częściej wytwarzano z niebieskiej tkaniny, na której żółtą farbą nanoszono krzyże, gwiazdy, broń i wizerunki świętych.
Na początku XX wieku w Galicji pojawiła się żółto-niebieska flaga, którą przyjęli Ukraińscy Strzelcy Siczowi. Połączenie żółtego i niebieskiego znalazło się również na fladze Ukraińskiej Republiki Ludowej. Za czasów hetmana Skoropadskiego kolejność kolorów uległa zmianie. 13 lutego 1918 roku zatwierdzono błękitno-żółtą flagę Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej. W marcu 1939 roku błękitno-żółty sztandar stał się flagą państwową Karpackiej Ukrainy.
Pierwsza flaga Ukraińskiej SRR (ustanowiona w marcu 1918 roku) była czerwona z złotymi inicjałami „УРСР” w górnym czerwonym rogu otoczonym złotą ramką. Później ramka zniknęła, a skrót okresowo zmieniano na УССР (1923 r.) i УСРР (1927 r.). W 1937 roku dla republiki stworzono nową flagę – czerwoną z złotymi sierpem i młotem, towarzyszącymi inicjałom „УРСР”. 21 listopada 1949 roku Prezydium Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR przyjęło poziome ułożenie pasów: górny – czerwony (2/3 szerokości flagi), dolny – lazurowy z wizerunkiem złotego sierpa i młota w górnej części oraz nad nimi – czerwonej pięcioramiennej gwiazdy otoczonej złotą obwódką. Flaga morska i handlowa Ukraińskiej SRR nie istniała.
Kwestia symboliki narodowej (w tym flagi) była wielokrotnie poruszana przez siły demokratyczne pod koniec lat 80. XX wieku. 12 grudnia 1989 roku była omawiana na drugim zjeździe deputowanych ludowych ZSRR. 23 marca 1990 roku Pierwsza Sesja Rady Miejskiej Tarnopola XXI kadencji przyjęła uchwałę w sprawie symboliki narodowej, zawierającą m.in. decyzję o umieszczeniu ukraińskiej flagi narodowej obok flagi państwowej Ukraińskiej SRR na budynku rady miejskiej. 28 kwietnia 1990 roku podobne uchwały podjęła Lwowska Rada Obwodowa deputowanych ludowych. 24 lipca 1990 roku na Chreszczatyku przy budynku Rady Kijowa wciągnięto flagę niebiesko-żółtą.
Według wersji oficjalnej, 23 sierpnia 1991 roku – po nieudanym puczu w Moskwie – grupa deputowanych wniosła niebiesko-żółtą flagę ukraińską do sali posiedzeń Rady Najwyższej. Poświęcenia flagi narodowej dokonał duchowny Ukraińskiego Kościoła Autokefalicznego, o. Petro Bojko. Do tego wydarzenia odnosi się również Ukaz Prezydenta Ukrainy L. Kuczmy „O Dniu Flagi Państwowej Ukrainy” nr 987/2004. Flaga ta, jako relikwia, jest uroczyście przechowywana pod szkłem w muzeum Rady Najwyższej Ukrainy. Następnego dnia Ukraina ogłosiła niepodległość.
Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy, 28 stycznia 1992 roku, Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła uchwałę „W sprawie zatwierdzenia flagi narodowej Ukrainy jako Flagi Państwowej”.
Hymn Państwowy Ukrainy
Jeszcze nie zginęła Ukrainy chwała i wolność,
Jeszcze nam, bracia młodzi, los się uśmiechnie w prostość.
Zginą nasi wrogowie jak rosa w promieniach słońca,
Zapanowamy i my, bracia, w naszej ojczystej kraince.
Refren:
Duszę i ciało położymy za naszą wolność,
I pokażemy, że my, bracia, jesteśmy rodu kozackiego moc.
Utworzenie ukraińskiego hymnu ma swoje początki w jesieni 1862 roku. Ukraiński etnograf, folklorysta i poeta Pawło Czubyński napisał wiersz „Jeszcze nie umarła Ukraina”, któremu w przyszłości było dane stać się hymnem narodowym, a później także hymnem państwowym narodu ukraińskiego. Rozpowszechnienie tego wiersza wśród ukraińskich kręgów patriotycznych, dopiero co zjednoczonych w Towarzystwie (Hromada), nastąpiło natychmiast. Jednak już 20 października tego samego roku naczelnik żandarmerii, książę Dołgorukow, wydał zarządzenie o zesłaniu Czubyńskiego „za szkodliwy wpływ na umysły prostego ludu” do guberni archangielskiej pod nadzorem policji.
Pierwsza publikacja wiersza Pawła Czubyńskiego ukazała się w lwowskim czasopiśmie „Meta” w 1863 roku, nr 4. Po rozpowszechnieniu na Zachodniej Ukrainie, patriotyczny wiersz nie umknął uwadze również ówczesnych działaczy religijnych. Jeden z nich, ojciec Mychajło Werbycki, znany również jako wybitny kompozytor swoich czasów, zafascynowany wierszem Pawła Czubyńskiego, skomponował do niego muzykę. Wiersz po raz pierwszy opublikowano w 1863 roku, a wraz z nutami – w 1865 roku. Po raz pierwszy hymnem państwowym został wykorzystany w 1917 roku. W latach 1917–1920 „Jeszcze nie umarła Ukraina” nie była prawnie ustanowiona jako jedyny hymn państwowy, stosowano również inne hymny.
Kiedy w Związku Radzieckim zdecydowano o stworzeniu odrębnego hymnu dla każdej republiki wchodzącej w jego skład, „Jeszcze nie umarła Ukraina” została odrzucona jako wariant, który mógłby wywołać zbyt separatystyczne nastroje wśród Ukraińców. Potrzebny był tekst, w którym stwierdzano, że Ukraina jest państwem wchodzącym w skład Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR), że jest „równa wśród równych, wolna wśród wolnych” i obowiązkowo powinna być podkreślona rola Komunistycznej Partii, która prowadzi Ukrainę ku komunizmowi. To zadanie wykonał wybitny ukraiński poeta Pawło Tyczyna. Jego wersja „Żyj, Ukraino, piękna i silna” stała się hymnem państwowym Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (Ukraińskiej SSR) w okresie 1949–1991 lat. Kompozytorem muzyki był Anton Lebiedyniec. Hymn ten nigdy jednak nie zdobył popularności – na większości oficjalnych zgromadzeń odgrywano hymn ZSRR, a nie Ukraińskiej SSR.
15 stycznia 1992 roku muzyczna redakcja hymnu państwowego została zatwierdzona przez Radę Najwyższą Ukrainy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w Konstytucji Ukrainy. Jednak dopiero 6 marca 2003 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła ustawę „O Hymnie Państwowym Ukrainy”, przedstawioną przez prezydenta Leonida Kuczmy. Projekt ustawy przewidywał zatwierdzenie hymnu narodowego na muzykę Mychajła Werbyckiego z słowami tylko pierwszej zwrotki i refrenu utworu Pawła Czubyńskiego „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Jednocześnie, zgodnie z propozycją prezydenta, pierwsza zwrotka hymnu brzmi: „Jeszcze nie umarła Ukrainy i chwała, i wolność”. Ustawę poparło 334 deputowanych, 46 było przeciw, a 433 zarejestrowanych wzięło udział w głosowaniu. Nie brały udziału w głosowaniu frakcje Socjalistycznej Partii oraz Komunistycznej Partii. Z przyjęciem tej ustawy Artykuł 20 Konstytucji Ukrainy nabrał pełnego brzmienia. Hymn narodowy na muzykę Mychajła Werbyckiego otrzymał słowa, które odtąd zostały prawnie zatwierdzone.