Humań przyciąga wszystkich miłośników architektury, piękna i przyrody, ponieważ właśnie tutaj znajduje się jedno z najpiękniejszych miejsc na terytorium Ukrainy – Narodowy Park Dendrologiczny „Sofijiwka”. Ponadto raz w roku do miasta przybywają dziesiątki tysięcy religijnych Żydów ze Stanów Zjednoczonych Ameryki oraz z Izraela. Pielgrzymują oni do grobu rabina Nachmana z Bracławia, czczonego jako sprawiedliwy i kabalista. Miasto Humań ma bardzo dogodne położenie geograficzne – w jego pobliżu przebiega międzynarodowa trasa Kijów–Odessa, stanowiąca część europejskiego korytarza transportowego.
1. Park dendrologiczny „Sofijiwka”
Park o powierzchni niemal 180 hektarów położony jest w północnej części Humania. Został założony w 1796 roku przez polskiego magnata Stanisława Szczęsnego Potockiego. Jego żona Zofia była głęboko zachwycona parkiem Arkadia, należącym do jej przyjaciółki Heleny Radziwiłł, dlatego Potocki postanowił podarować ukochanej własny park.
Do realizacji tego ambitnego przedsięwzięcia zaproszono polskiego inżyniera Ludwika Metzela. W ciągu zaledwie kilku lat, na niemal bezleśnym terenie, powstał park nazwany na cześć żony Potockiego – „Sofijiwka”.
Zgodnie z zamysłem twórców park stanowi ilustrację poematów Homera „Iliada” oraz „Odyseja”. Każda kompozycja krajobrazowa wyraża określoną ideę lub nawiązuje do konkretnego mitu bądź wydarzenia. Nie jest to zaskakujące, ponieważ Zofia była Greczynką, a Potocki podarował jej symboliczny fragment ojczyzny.
Po konfiskacie wszystkich dóbr Potockich w 1832 roku „Sofijiwka” przeszła istotne zmiany. Na terenie parku wzniesiono nowe budowle i pawilony, powiększono jego obszar oraz wzbogacono kolekcję roślin o ponad sto rzadkich gatunków drzew i krzewów.
Podczas drugiej wojny światowej park uległ znacznym zniszczeniom. Po jej zakończeniu przeprowadzono prace restauracyjne, modernizacyjne i rozbudowę. Najważniejsze działania konserwatorskie i rekonstrukcyjne zrealizowano jednak w ostatnich dwóch dekadach XX wieku.
2. Tajemnicze podziemia klasztoru bazylianów
Korytarze, refektarze i cele klasztoru bazylianów mają już ponad 250 lat, co sprawia, że wywierają ogromne wrażenie na zwiedzających. Z tego względu podziemia stały się jedną z najbardziej interesujących tras turystycznych Humania.
Na miejscu turystów wita mnich, który pełni rolę przewodnika. Prowadzi on fascynującą wycieczkę i obowiązkowo opowiada o życiu oraz historii zakonników. Sam klasztor został wzniesiony w 1766 roku i niemal natychmiast stał się ważnym ośrodkiem edukacyjnym regionu kijowskiego. Uczyło się tu około 400 uczniów, wychowywanych w duchu katolicyzmu oraz obrony Kościoła.
Rok 1768 był dla klasztoru szczególnie tragiczny. Dzięki podziemnym przejściom do miasta wtargnęli hajdamacy, dokonując krwawej masakry. Zamordowano żydowskich dzierżawców, duchownych greckokatolickich oraz polską szlachtę, a ich ciała wrzucano do studni. Podobną taktykę zastosowali Turcy w 1674 roku, również wykorzystując podziemia do wtargnięcia do miasta.
Podziemia odkryto w XIX wieku, jednak ich badania rozpoczęto dopiero w latach trzydziestych XX wieku, a pełnoprawną trasą turystyczną stały się dopiero w XXI wieku.
3. Muzeum Krajoznawcze w Humaniu
Historia Muzeum Krajoznawczego w Humaniu sięga 1906 roku, kiedy to Danyło Szczerbakiwski, nauczyciel miejscowego gimnazjum męskiego, założył i rozwijał koło miłośników starożytności. Z czasem stał się on wybitnym historykiem sztuki i archeologiem, nie przestając gromadzić interesujących eksponatów. Tak powstała pierwsza kolekcja muzealna, a samo koło przekształciło się w pełnoprawne muzeum. Oficjalne otwarcie nastąpiło jednak dopiero w 1917 roku, a w 1924 roku placówka otrzymała status państwowy oraz nowy budynek ekspozycyjny, w którym funkcjonuje do dziś.
Ogromne straty muzeum poniosło podczas drugiej wojny światowej, gdy większość zbiorów została zrabowana. Wojska niemieckie wywiozły obrazy artystów polskich, niderlandzkich i hiszpańskich, zabytkowe meble, kolekcję numizmatyczną, cenne znaleziska archeologiczne oraz zbiór porcelany.
Muzeum wznowiło działalność 30 marca 1944 roku. Obecnie jego zbiory liczą około 50 tysięcy różnorodnych eksponatów.
4. Mały Izrael – grób rabina Nachmana
Humań, jak większość miast powiatowych Ukrainy, jest na co dzień niewielkim i spokojnym miastem. Spokój ten zostaje jednak zakłócony we wrześniu, gdy miasto wypełnia się tysiącami żydowskich pielgrzymów przybywających nie tylko z całej Ukrainy, lecz także z Izraela i innych krajów świata.
Do Humania przybywają chasydzi, których głównym celem jest odwiedzenie grobu rabina Nachmana z Bracławia – miejsca uznawanego za święte. Każdego roku przybywa tu co najmniej kilkadziesiąt tysięcy wyznawców chasydyzmu. Wierzą oni, że przynajmniej raz w życiu należy odwiedzić grób swojego mistrza, aby otrzymać błogosławieństwo i ochronę po śmierci, a także pomyślność na nadchodzący rok. Z tego powodu na żydowski Nowy Rok Humań staje się jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych.
5. Rezerwat „Kultura Trypilska”
W 2002 roku w obwodzie czerkaskim utworzono historyczno-kulturowy rezerwat „Kultura Trypilska”. Obejmuje on stanowiska archeologiczne jedenastu starożytnych osiedli cywilizacji trypilskiej, których wiek przekracza pięć tysięcy lat. Niektóre z nich imponują skalą, niezwykłą jak na epokę neolitu. Przykładowo, na terenie osiedla Talianki, według danych fotografii lotniczej, znajdowało się około 2 700 różnorodnych budowli. Archeolodzy ustalili, że domy trypilskie były dwukondygnacyjne: parter służył celom gospodarczym, natomiast piętro pełniło funkcję mieszkalną.
We wsi Łehedzyne, gdzie mieści się dyrekcja rezerwatu, stworzono pełnowymiarową rekonstrukcję kilku trypilskich domostw. Usytuowane na otwartej przestrzeni sprawiają wrażenie autentycznej starożytnej osady. Turyści mogą tu również zobaczyć znaleziska kultury trypilskiej, w tym przedmioty codziennego użytku zdobione charakterystycznymi ornamentami, a także oryginalną i interesującą ceramikę.
Od 2022 roku Humań jest celem intensywnych bombardowań ze strony rosyjskiego agresora. Rosyjskie wojska terrorystyczne niszczą obiekty cywilne, zabytki historyczne, szpitale, szkoły i przedszkola. Jednak miasto żyje…
Turystyczna strona internetowa miasta Humań
