Terytorium Północnego Nadczarnomorza było zasiedlane od najdawniejszych czasów, począwszy od paleolitu. Wielotysięczne dziedzictwo historyczne miasta kształtowały kultury epok eneolitu i brązu (w szczególności usatowska, jamowa, sabatynowska i biełozerska), koczowniczy Kimmerowie (I tysiąclecie p.n.e.), Scytowie (od VI do IV wieku p.n.e.) oraz Sarmaci (od III wieku n.e.), kolonizacja grecka (od VI wieku p.n.e.), Rzymianie (I–III wiek), Goci (III wiek), Hunowie (koniec IV wieku), a także podboje i kolonizacja prowadzone przez plemiona słowiańskie, Pieczyngów, Połowców i Tatarów (połowa XIII wieku). Istotną rolę odegrała również kolonizacja genueńska (XIII wiek), okres halicko-wołyński (XIII–XIV wiek), obecność Wielkiego Księstwa Litewskiego (XIV–XV wiek), Chanatu Krymskiego oraz Imperium Osmańskiego (XV–XVIII wiek), jak również aktywne zagospodarowywanie Północnego Nadczarnomorza przez Ukraińców, Rosjan i Mołdawian.
W wyniku różnorodnych wpływów kulturowych, politycznych i etnicznych — spowodowanych częstymi podbojami, zmianami ludności wybrzeża oraz procesami kolonizacyjnymi — dochodziło do powstawania i upadku osad oraz miast, które poprzedzały Odesę. Należały do nich między innymi: faktoria Dżynestra, Isaków, Kaczybej (Koczybej) oraz Chodżabej (Hadżybej).
Pierwsza pisemna wzmianka o porcie Koczybej pochodzi z 1415 roku. Twierdzę Jeni-Dunja w Hadżybeju wzniesiono w 1766 roku. Wyprawy kozackie, wojny rosyjsko-tureckie XVIII wieku oraz przyłączenie Hadżybeja do Imperium Rosyjskiego w 1791 roku zapoczątkowały nowy etap w dziejach tego wybrzeża. W 1794 roku rosyjska cesarzowa Katarzyna II wydała reskrypt o przebudowie Hadżybeja na nowy port. Dnia 2 września (22 sierpnia według starego stylu) 1794 roku dokonano uroczystego założenia portowych obiektów hydrotechnicznych. Od 1849 roku dzień ten — i do dziś — uznawany jest za datę założenia nowego miasta, które w 1795 roku otrzymało nazwę Odesa.
Pod koniec XVIII wieku, a następnie dynamicznie rozwijając się w XIX stuleciu, Odesa stała się jednym z najbogatszych i najlepiej zorganizowanych miast Imperium Rosyjskiego. Ogromną rolę w rozwoju miasta odegrali energiczni i utalentowani zarządcy stojący na jego czele, tacy jak de Ribas, Richelieu, Woroncow, Lewaszow, Nowosielski, Kotzebue i Marazli.
Miejscowe kupiectwo przeznaczało znaczne środki na rozwój miasta. Sieć szkół średnich, uniwersytet, a także szkoły muzyczne i artystyczne kształciły nową inteligencję. Wielonarodowy skład ludności sprzyjał wzajemnemu przenikaniu się kultur różnych narodów i formował unikalny charakter kulturowy miasta.
Już w XIX wieku goście Odesy byli pod silnym wrażeniem naturalnego kosmopolityzmu jej mieszkańców. W szkołach spokojnie uczyły się dzieci pochodzenia greckiego, żydowskiego, ormiańskiego, rosyjskiego, słowiańskiego, mołdawskiego, niemieckiego, francuskiego i włoskiego. W mieście pokojowo współistniały świątynie różnych wyznań, a w teatrach wystawiano spektakle w językach rosyjskim, polskim, włoskim i niemieckim.
Taka była Odesa już kilkadziesiąt lat po swoim powstaniu: miasto żywe i radosne, zamieszkane przez etnicznie zróżnicowaną, energiczną i wolnolubną społeczność. Życiowa odporność, wrodzony optymizm oraz wyrafinowane poczucie humoru odesytów — oto prawdziwa dusza tego niezwykłego miasta.
Sama nazwa Odesy sprzyja wyjątkowej atmosferze miasta, którą współtworzą jego układ przestrzenny oraz szczególne porozumienie między mieszkańcami. Prędzej czy później każdy czuje się tu jak u siebie w domu. Obecnie w Odesie mieszkają przedstawiciele ponad 130 narodowości. W jej dziejach nieustannie obecni byli liczni poszukiwacze przygód — od artystów, przez rzemieślników i kupców, po marynarzy — przybywający z Włoch, Francji, Polski oraz innych krajów Europy. Każda rodzina, każde podwórko i każda ulica mogą opowiedzieć swoją własną, ukrytą historię — smutną lub szczęśliwą, długą albo krótką, lecz zawsze fascynującą. Twoje wrażenia z pewnością przewyższą wszelkie oczekiwania kulturowe!