Do końca XIX wieku Odesa, z niewielkiej, lecz wielonarodowej osady nad Morzem Czarnym, przekształciła się w jedno z największych miast Imperium Rosyjskiego. Wielkie miasto nie mogło obyć się bez środków transportu publicznego oraz znaczącego systemu połączeń komunikacyjnych, które zapewniałyby odpowiednie warunki wymiany towarów między miastem a portem, a także transport pasażerski na dalekie odległości. Od tego czasu rozpoczyna się historia transportu miejskiego w Odesie…
Historia tramwajów w Odesie
Do lat osiemdziesiątych XIX wieku terytorium miasta się powiększyło, a liczba mieszkańców Odesy osiągnęła już 250 tysięcy osób. Głównym środkiem poruszania się i komunikacji były wozy i dyliżanse.
Belgijskie Towarzystwo Kolei Napędzanej Zwierzętami zaproponowało budowę kolei konnej. Duma miejska zaakceptowała tę propozycję. W ten sposób, 7 (20) lipca 1880 roku w Odesie uruchomiono pierwszą linię „konki”. Trasa przebiegała: od ulicy Richelievska przez ulice Posztowa, Kanatna, zaułek Sabaneev, przez park Aleksandrowski aż do plaży „Lanzherón”. Podróż była dozwolona wyłącznie na siedząco, a na tylnej platformie wagonu mogło stać jedynie sześć osób. Do przedniej platformy i stopni wagonu pasażerowie nie mieli dostępu. Cena biletu wynosiła pięć kopiejek.
Do końca 1888 roku funkcjonowało już 19 takich tras. Wagony przechowywano w zajezdni na Polu Kuliwskim, a konie w stajniach przy ulicy Botanicznej (między ulicą Kanatną a Bulwarem Francuskim).
Później wybudowano dwie nowe linie, tym razem napędzane parą. Jedna linia wiodła od ulicy Pantelejmoniwskiej do plaży „Zolotói Bereg” (16. stacja Wielkiego Fontanu), a druga od Ogrodu Chersońskiego do ujścia Jadzhibeju (długość 9 km). Konie zastąpiono „parowozikami”. Były to małe lokomotywy parowe z masywnym, szerokim kominem, dlatego mieszkańcy Odesy nazywali je „Vanka Golowatyj”. Na pamiątkę „parowozików” przystanki przy drogach Bolszoj Fontan i Lustdorf nadal nazywane są stacjami. Niektóre budynki stacji przetrwały do dziś (8. i 9. stacja).
Pomimo rozwoju i sukcesów konki w Odesie, która liczyła wówczas aż 17 tras, brak linii i środków transportu był odczuwalny bardzo dotkliwie. W związku z tym do Dumy Miejskiej zaczęły napływać kolejne wnioski o przekształcenie niektórych linii konnych w elektryczne oraz o rozbudowę torowisk, co umożliwiłoby szybki, wygodny i funkcjonalny transport. Wszystkie te propozycje, mimo konieczności, były przez wiele lat odrzucane przez kierownictwo miasta. Kwestia uruchomienia tramwaju elektrycznego pozostawała w zawieszeniu przez niemal dekadę.
Dopiero w 1908 roku nowi radni nowej Dumy Miejskiej, po zapoznaniu się z „Memorią dotyczącą zawarcia kontraktu z Belgijskim Towarzystwem Kolei Napędzanych Zwierzętami w Odesie na budowę tramwaju elektrycznego w granicach miasta Odesa”, podjęli decyzję o realizacji projektu. Jednocześnie podpisano kontrakty z Belgami na przebudowę linii konki i parowej na elektryczną, budowę nowych linii tramwajowych i ich eksploatację w Odesie.
Szczyt prac przypadł na rok 1910. Tramwaj uruchomiono z okazji otwarcia Rosyjskiej Wystawy Fabrycznej, Przemysłowej, Rolniczej i Artystycznej, mającej pokazać rozwój gospodarczy południa państwa. Miejscem wydarzenia był park Aleksandrowski (obecnie park im. T. H. Szewczenki), a stamtąd, od strony bulwaru Lidersowskiego, rozpoczęła się pierwsza linia tramwaju elektrycznego Odesy. Uroczystość odbyła się 24 września 1910 roku w południe. Po jej zakończeniu cztery efektowne wagony wyruszyły z tymczasowej zajezdni, przejechały aleją wystawową w parku Aleksandrowskim, następnie przez zaułek Sabanski, ulice Kanatną i Grecką, kończąc trasę na Placu Greckim. Pierwsza podróż wzbudziła ogromne zainteresowanie mieszkańców Odesy – zarówno dorosłych, jak i dzieci, którzy wyszli na centralne ulice, by zobaczyć na własne oczy uroczysty przejazd nowego cudu Odesy.
Tak wielu mieszkańców Odesy zapamiętało 24 września 1910 roku, dzień uruchomienia pierwszego tramwaju elektrycznego. Od tego czasu minęło ponad 110 lat, a środek transportu nadal cieszy się ogromną popularnością wśród mieszkańców Odesy, szczególnie w sezonie letnim. Tramwaj w Odesie był udoskonalany, modernizowany, zmienił wygląd zewnętrzny i numery tras…
Jedno pozostało niezmienne – jego misja: służyć wspaniałym mieszkańcom Odesy i gościom miasta.
Historia trolejbusów w Odesie
7 listopada 1945 roku miało miejsce uroczyste uruchomienie ruchu trolejbusowego w Odesie. Pierwsza linia powstała już w 1941 roku, lecz wojna uniemożliwiła jej otwarcie. Rumuńscy okupanci zabrali całe wyposażenie pierwszego etapu sieci, w tym 10 nowych trolejbusów YATB-4 zbudowanych w fabryce samochodów w Jarosławiu.
Dopiero w 1944 roku, po wyzwoleniu miasta, zdobyte podczas okupacji wyposażenie zaczęło wracać do Odesy. Zamiast nowych trolejbusów przybyły uszkodzone nadwozia, zniszczone, spalone i rozmontowane. Wraz z dziesięcioma trolejbusami Odesy przybył również jeden zniszczony trolejbus tego samego typu z innego miasta, który także trafił do Rumunii.
W warunkach skrajnego niedoboru, typowego dla czasu wojny, pracownicy Trustu Tramwajowego w Odesie odtworzyli trolejbusy i miejską sieć kontaktową. Po naprawie szkolili przyszłych kierowców. 4 października 1945 roku specjalna komisja zatwierdziła miejską sieć trolejbusową, a 6 października odbyła się pierwsza jazda próbna. 7 listopada uroczyste otwarcie pierwszej trasy trolejbusowej Odesy: „Stacja – Plac Lwa Tołstoja”. Linia początkowo przebiegała przez ulicę Pushkinską (obecnie Italiana), ulicę Deribasowską i ulicę Lwa Tołstoja (obecnie Kira Muratowa). Później, w związku z zamknięciem ruchu w ulicy Deribasowskiej w 1984 roku i zmianą schematu komunikacyjnego w centrum miasta, trasa przybrała obecny kształt.
Od tego czasu sieć trolejbusowa Odesy wiernie służy mieszkańcom i gościom miasta.