Trochę o „Języku Odeskim” - Odeski portal turystyczny

„Odeski język” to jeden z najbardziej trwałych mitów naszego miasta. W rzeczywistości jednak nie istnieje osobny język Odesy*! Jest język rosyjski, wzbogacony o unikalne słówka charakterystyczne wyłącznie dla Odesy, zapożyczone z różnych języków świata, oraz wyrażenia znaczeniowe, których przyjezdni czasem po prostu nie są w stanie zrozumieć. To właśnie dzięki nim rdzenni Odesici rozpoznają się nawzajem.

**Dlaczego nazwę miasta zapisuje się jako „Odesa” tylko z jedną literą „s”?

Nazwę miasta zapisujemy jako „Odesa” tylko z jedną literą „s”, aby uszanować ukraińską pisownię oraz oryginalną ukraińską nazwę. Tradycyjne międzynarodowe formy zapisu z podwójną literą „s” są nadal spotykane, jednak zgodna z ukraińską pisownią nazwa miasta to „Odesa”, zapisywana tylko z jedną literą „s”.

Ale nie wystarczy poznać te słowa i zwroty oraz umieć je użyć we właściwym kontekście – niezbędna jest jeszcze wyjątkowa intonacja i mimika, która wychodzi naturalnie tylko Odesitom. W przeciwnym razie brzmi to zbyt teatralnie lub komicznie. Jednak uprzejmy Odesita zawsze doceni chęć gościa miasta, by mówić „po-odesku”. Oczywiście, słysząc to, Odesita może pomyśleć: „No, szlamazl…”, ale uśmiech będzie bardzo uprzejmy.

Odesa jest dużym portowym i handlowym centrum, gdzie krzyżowały się drogi ludzi z różnych warstw i grup społecznych. Każda z tych grup zostawiła swój wkład w leksykonie mieszkańców miasta. Odesa zawsze była miastem wielonarodowym, a dziś mieszka tu ponad sto różnych narodowości, z których każda wnosi coś swojego do lokalnego dialektu.

Dialekt stopniowo się zmienia: niektóre zwroty językowe stają się archaiczne, zanikają i są zapominane, a w ich miejsce pojawia się nowy slang. Jednak najbardziej charakterystyczne wyrażenia wciąż są w użyciu, i dziś nauczymy Was rozumieć Odesitów. Jeśli będziecie chcieli, możecie też spróbować mówić „po-odesku”, ale pamiętajcie o wcześniejszym ostrzeżeniu.

Warto zaznaczyć, że od początku rosyjskiej agresji coraz więcej Odesitów, nie chcąc mieć nic wspólnego z rosyjskimi okupantami, którzy zabijają Ukraińców, niszczą domy, szpitale, przedszkola i szkoły oraz infrastrukturę miasta, zaczyna mówić tylko po ukraińsku. Być może jesteśmy świadkami formowania się nowego „odeskiego języka”…

A teraz pozwólcie, że zaprezentujemy Wam niektóre słowa i wyrażenia ze „słownika odeskiego” (to daleko nie jest pełna lista, tylko te najprzyzwoitsze):

A SZO TAKOIE? (A CO TAKIE?) – najbardziej przekonujący argument w sporze.

WAS ZDIES’ NIE STOJAŁO (WAS TU NIE STAŁO) – uprzejme uprzedzenie o możliwym konflikcie w kolejności.

WOZMI GŁAZA W RUKI (WEŹ OCZY DO RĄK) – patrz uważny

WY MNIE PROSTO NACHINAIETIE NRAWICA! (MI PO PROSTU ZACZYNACIE PODOBAĆ SIĘ!) – wasze mowy wszystkim już porządkiem sprzykrzyli się.

GDIE WY EST’? (GDZIE JESTEŚCIE?) – nie możecie utworzyć godną konkurencję; wam tu nie ma rady.

DWIE BOLSZIJE RAZNICY (DWIE DUŻE RÓŻNICE) – absolutnie różne rzeczy.

DEŁAT’ DIĘGI (ROBIĆ PIENIĄDZE) – zwykłe zajmowanie rdzennego odesyty.

JEWRIEJSKOIE SZCZASTJE (ŻYDOWSKIE SZCZĘŚCIE) – smuga niepowodzeń, nieszczęście.

IMIET’ BLEDNYJ WID (MIEĆ BLADY WYGLĄD) – dostać się w przykrość.

KAK WAM ETO NRAWICA? (JAK WAM TO PODOBA SIĘ?) – co wy na to powiecie? Nie, no tylko spojrzycie że robi się!

KINUT’ BROWI NA ŁOB (RZUCIĆ BRWI NA CZOŁO) – zdziwić się.

ŁOWITIE USZAMI MOICH SŁOW (ŁAPCIE USZAMI MOICH SŁÓW!) – słuchajcie mnie bardzo uważnie.

NA MINUTOCZKU! (NA CHWILECZKĘ!) – Przedstawcie!; Nic sobie!

NIE BIERI DURNOGO W GOŁOWU! (NIE BIERZ ZŁEGO DO GŁOWY!) – nie przyjmuj kołodo do serca.

NIE FONTAN (NIE FONTANNA) – jeden z najrozpowszechnionych odeskich terminów w innych językach. W odróżnieniu od ich, w języku, co zrodził ten termin, słowo Fontanna nadal pisze się z dużej litery. W dawne czasy Odesa, jak i dzisiaj, doświadczała ostrego braku dobrej wody zdatnej do picia. Lepszą w te czasy uważała się woda z Fontanny, jak po tę porę nazywa się jeden z rejonów miasta. Bardzo często woźnicy, co rozwoziło pitną wodę w beczkach, nabierali jej, gdzie przypadnie, lecz przy czym reklamowały, że woda jest dostarczona z samej Fontanny. Mieszkańcy miasta, próbując taką wodę, kołysali głowami i mówiły: „nie, to nie Fontanna”. Odtąd połączenie słów „nie Fontanna” wyszło za granice Odesy jak synonim podrabiania, niskogatunkowego towaru.

NIESZEGO ŁOWIT’ (NICZEGO ŁAPAĆ) – tu nic sensownego nie będzie.

POJDITIE I SPROSITIE (PÓJDŹCIE I SPYTAJCIE) – krótkie tłumaczenie brzmi w przybliżeniu tak: nie zawracajcie mi głowę, nie wierzycie – sprawdźte same, schodźcie i przekonajcie się!

RABOTAT’ NA UNITAZ (PRACOWAĆ NA SEDES) – praca, zarobek od której pozwala tylko posilać się.

ETO BYŁO SZTO-TO! (TO BYŁO COŚ!) – to było coś niezwykłe, znaczne.

JA WAS UMOLAJIU! (WAS BŁAGAM!) – 1) no co wy, nie warto martwić się. 2) byłoby o czym mówić (ironicznie).

JA DIKO IZWINIAIUS’ (DZIKO PRZEPRASZAM!) – przekonujący proszę mnie przebaczyć.

JA ZNAJU? (ZNAM?) – ciężko odpowiedzieć; mi to nie wiadomo; pojęcia nie mam.

POLECAMY PRZECZYTAĆ (przejdź pod linkiem):

Odesa: (nie)trochę historii w kontekście wydarzeń na Północnym Wybrzeżu Morza Czarnego, Ukrainie i Europie
Polacy Południowej Ukrainy. Odesa
Odeskie Katakumby
Kuchnia odeska
Odeskie kotki